Болашақ бірінші сынып оқушысының тілі
Әр отбасының өмірінде бір күні қуанышты және сонымен бірге қызықты сәт келеді: өсіп келе жатқан бала, артында жаңа сөмкесі және қолында үлкен гүлшоғы бар, бірінші сыныпқа бірінші рет барады. Әрине, ересектердің алдында бірқатар сұрақтар туындайды, олардың бірі – бала сөйлеуді дамыту және сауаттылықты игеруге дайындық саласында не білуі және не істей алуы керек?
Міне, 6-7 жастағы баланың сөйлеуін дамытудың маңызды көрсеткіштері:
- Бала ересектермен және құрдастарымен еркін сөйлеседі, жасына байланысты кез-келген тақырыпта әңгіме жүргізе алады.
- Әңгіме барысында ол сөздерді дәл таңдауға, әртүрлі фактілерді біртұтас тұтастыққа байланыстыра отырып, өз ойларын нақты білдіруге тырысады.
- Заттарды белгілеуге сараланған тәсіл тән (жай машина емес, жеңіл, жүк; жай аяқ киім емес, қысқы және жазғы).
Балада сөздердің көпмағыналылығы туралы түсінік қалыптасады (таза көйлек, таза ауа).
- Бала өз сөзінде бейнелі мағынасы бар сөздерді түсінеді және қолданады (алтын қолдар); синонимдерді таңдай алады. Ол заттарды немесе құбылыстарды салыстыру кезінде сөздерді дәл таңдай алады, Олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын дәл байқай алады (қар сияқты ақ); ол күрделі сөйлемдерді жиі қолданады.
- Бала суреттің, тақырыптың сипаттамасын өз бетінше бере алады, кішкентай әдеби шығарманың мазмұнын қайталай алады, ертегі, әңгіме ойлап табады, сезімдері мен әсерлерін жеткізе алады.
- Сөйлеудің айтылу жағы өте жоғары деңгейге жетеді. Көптеген балалар ана тілінің барлық дыбыстарын дұрыс айтады; жағдайға байланысты қатты, тыныш және тіпті сыбырлап сөйлейді; сөздің мазмұнын ескере отырып, сөйлеу қарқынын өзгерте алады.
- Көптеген балаларда фонемалық қабылдау жеткілікті дамыған (олар дыбыстарды ажырата алады, мысалы: с-ш, л-р); дыбыстық талдаудың принциптерін біледі (олар сөздің басынан дыбыстарды ажырата алады, берілген дыбыстарға сөздерді таңдай алады).
Мектепке дейінгі балалық шақта, әрине, сөйлеуді меңгеру процесі аяқталмайды. Сөздікті байыту, грамматикалық тұрғыдан дұрыс сөйлеуді дамыту, үйлесімді сөйлеуді жетілдіру – барлық осы процестер мектепте дами береді. Сіздер, қымбатты ата-аналар, балаларыңыздың негізгі көмекшілері бола аласыздар және болу керексіздер. Балаларға кітап оқып, ертегілер айтып, өлең оқып, сөйлесіп, олармен айналысыңыздар.
Логопед -мұғалім Возная Е. В.
